اندر خم یک کوچه

عده‌ای پیوند ایران و لبنان را منحصر در جبهه‌ی مقاومت و شکل‌گیری حزب‌الله بعد از انقلاب اسلامی می‌دانند، در حالی‌که این پیوند عمیق‌تر، وثیق‌تر و ریشه‌دارتر از این ۴۷ سال است. امروز اگر نعمت ولایت فقیه بر این آب و خاک سایه انداخته و قدرت و عظمت و اقتدار را برای ایران به ارمغان آورده ریشه در پیشینه‌ای تاریخی دارد که از قضا ثمره‌ی زحمات عالمانی گرانقدر از جبل عامل لبنان است. محقق کرکی یکی از این عالمان شیعه است که در عهد صفوی به ایران آمد و بنیان‌گذار حوزه علمیه اصفهان و قزوین و پرورش شاگردانی برجسته در فقه شد که همین مجاهدت ایران را بار دیگر به مرکز فقه شیعه مبدل کرد.

در زمان صفویه که تشیع به عنوان مذهب رسمی ایرانیان درآمد با حضور علمای جبل عامل در ایران نظریه‌ی ولایت فقیه به عرصه‌ی عمل نزدیک شد. اوایل قرن دهم محقق کرکی توانست با تسلط معنوی بر شاه اسماعیل زمینه‌ اثرگذاری فقه سیاسی شیعه بر پادشاهان صفوی را فراهم آورد و رنگ و بوی مناسبات ایلی را کاهش دهد. محقق کرکی به عنوان یکی از اولین فقهای شیعه همکاری با شاه طهماسب را پذیرفت و با توجه به اهمیت ولایت فقیه در عرصه‌ی حکومت‌داری با تسلط معنوی و فقهی خود بر شاه صفوی سبب شد تا شاه طهماسب با استناد به روایت امام صادق علیه السلام در خصوص رجوع به راویان حدیث، مخالف محقق کرکی را ملعون شمارد. حتی شاه طهماسب خطاب به محقق کرکی گفته اسـت: «تـو شـایسته‌تر از من به سلطنتی؛ زیرا تو نایب امام علیه السلام هستی و من از کارگزارانت هستم و به اوامر و نـواهی تـو عـمل می‌کنم.»

محقق کرکی توسط شاه طهماسب ملقب به خاتم المجتهدین شد و در نهایت منصب شیخ‌الاسلامی از جانب شاه به ایشان داده شد. اهمیت این منصب از آنجایی بود که مدیریت امور دین جامعه به فقیه شیعه واگذار می‌شد و سایر دانشمندان و فقهای شیعه ذیل ولایت او قرار می‌گرفتند. همچنین محقق کرکی اختیارات گسترده‌ای در عزل و نصب متصدیان امور شرعی و نظامیان بر عهده داشت. نفوذ علمای جبل عامل مانند محقق کرکی و شیخ بهایی در دربار سبب اقتدار و بالندگی فرهنگ دینی و ایرانی در زمان صفویه شد تا جایی‌که این تاثیرات عمیق در عرصه‌ی حیات سیاسی و اجتماعی کنونی نیز محسوس است.

شهید مطهری در رابطه با نقش فقهای جبل عامل بر خط و مشی ایران صفوی می‌نویسد: «فقهای جبل عامل نقش مهمی در خط مشی ایران صفویه داشته اند. چنان که می‌دانیم صفویه درویش بودند. راهی که ابتدا آنها بر اساس سنت خاص درویشی خود طی می‌کردند اگر با روش فقهی عمیق فقهای جبل عامل تعدیل نمی‌شد و اگر به وسیله فقها، حوزه فقهی عمیقی در ایران پایه گذاری نمی‌شد به چیزی منتهی می‌شد نظیر آنچه در علوی‌های ترکیه و یا شام هست. این جهت تأثیر زیادی در اینکه اولا روش عمومی دولت و ملت ایرانی از آن گونه انحرافات مصون باشد و ثانیاً عرفان و تصوف شیعی نیز راه معتدل تری طی کند. از این رو فقهای جبل عامل از قبیل «محقق کرکی» و «شیخ بهایی» و دیگران با تأسیس حوزه فقهی اصفهان حق بزرگی به گردن مردم این مرز و بوم دارند.» فلذا امروز اگر ایران مقتدر با حاکمیت ولی فقیه داریم و توانسته‌ایم استبداد چند هزار ساله را بیرون و استعمار چند صد ساله را به زانو درآوریم، بخش زیادی از آن را مرهون زحمات علمای جبل عامل لبنان هستیم. رابطه ایران با لبنان فراتر و عمیق‌تر از آن چیزی است که امروز فقط با حزب‌الله می‌شناسیم. حتی می‌خواهم پا را فراتر نهم و مدعی شوم چه بسا آنهایی که امروز جایگاه ولایت فقیه برایشان فاقد اهمیت است نسبت به لبنان نیز بی‌تفاوتند. لبنان حق بزرگی بر گردن ما دارد از دیروز تا به امروز.

مصادف با شب رحلت حضرت خدیجه سلام‌الله علیها برنامه بدون تعارف یک مهمان ویژه داشت. مهمانی به آقایی کسی که او را به عنوان «عیال‌وارترین خیر ایران» می‌شناسند. راز این عنوان هم سایه‌ی پدرانه‌ای است که بر سر 3000 یتیم گسترانده است. وقتی گفت «مسلمانی هزینه دارد. در این شرایط خاص کشور باید کاری کرد و با وجود ثروتمندان زیادی که داریم سهم کار خیر در کشورمان فقط 10 درصد است»، به یاد یادداشتی افتادم که اندکی قبل‌تر خوانده بودم. یادداشت یک طلبه که در بخشی از آن نوشته بود: «چنان سرمایه‌دارها و بازاری‌ها و کاسب‌جماعت، با علما و فعالان و کاربلدان تبلیغ و تبیین دین، باید چفت باشند که خدا بزرگترین سرمایه‌دار جزیره العرب، حضرت خدیجه‌ی کبری(س) را همسر پیامبر خاتم(ص) قرار داد. لابد تا مدلی شود برای تبلیغ و تبیین دین تا روز قیامت» 

حرف درست و دقت ظریفی بود. همان‌طوری‌که بی مایه فتیر است، بدون ثروت هم کار تبلیغ دین زمین‌گیر است. امروز تبلیغ دین فقط با گفتاردرمانی طلبه‌ها پیش نمی‌رود. بل‌که ثروتی می‌خواهد به مبارکی ثروت بانو خدیجه سلام‌الله علیها که بیاید در این جنگ دلاری سینه سپر کند مقابل اقتصاد لیبرالی و دفاع کند از نظام اسلامی. ثروتمندی که چون حضرت خدیجه سلام‌الله علیها بشود «ام صعالیک» مادر بی‌کس و کارها، آسمون جل‌ها و طرد شده‌ها. بیاید دست بگیرد زیر بال زمین‌خورده‌ها و نان گزیده‌ها که عن قریب است بند دلشان در پیوند با انقلاب سست و چه بسا پاره شود.

جهاد اگر فقط با جان بود خداوند نمی‌فرمود: «جاهِدوا بِأَموالِكُم وَأَنفُسِكُم» و جهاد با مال را مقدم بر جهاد با جان نمی‌کرد. همان‌طوری که خدیجه سلام‌الله علیها اموال شخصی‌اش را در زمانه‌ی تحریم قریش خرج رسالت پیامبرش کرد و هنرش تفسیر بزه‌کاری به استعداد و ثروتش انسان‌ساز بود، جامعه‌ی اسلامی هم که به تعبیر سید علی «کارخانه‌ی انسان‌سازی» است، نیاز دارد به ثروتمندانی که پیوند دهنده‌ی دل‌ها به انقلاب باشند؛ آن هم در زمانه‌ی تحریم‌ها و تهدیدها. 

فلذا نباید اجازه داد ثروت حضرت خدیجه با فهم اومانیستی به نفع استقلال مالی فمنیستی مصادره شود و زندگی لاکچری بلاگر مذهبی با مستمسک قرار دادن ثروت حضرت خدیجه سلام‌الله علیها اسلام مالی شود. نتیجه‌ی ثروت سکولار می‌شود همین بازار آشفته‌ی بورس و دلار. ثروت باید هم ناصر ائمه‌ی نور باشد و هم بری از ائمه‌ی نار. این را فرازهای زیارت‌نامه‌ی او به ما می‌گوید: «السَّلامُ عَلَیْک یا مَنْ أَنْفَقَتْ مالَها فِی نُصْرَةِ سَیِّدِ الاْنْبِیاء…..سلام بر تو ای آن که دارائیش را در راه یاری سرور انبیا هزینه کرد… وَدافَعَتْ عَنْهُ الاْعْداءَ.. و دشمنان را از او دور ساخت» اما به قول همان طلبه« بعد از چهل و اندی سال از انقلاب هم‌چنان روز وفات حضرت خدیجه(س) غریب است، چون جهاد با مال غریب است.»

یکی از موارد تلخ وقایع اخیر حضور پر رنگ دختران و پسران نوجوان در کف میدان اغتشاشات بود. نوجوانانی رها شده و گسیخته از نظم فرهنگی تاریخی ایران که به پیاده نظام دشمن تبدیل شده و بعضا دست به خشونت‌های عریانی زدند که بروز آن از نوجوانانی با این سن و سال غیر قابل باور بود. قداره بستند. قمه کشیدند. اتوبوس آتش زدند. فحش‌های رکیک دادند. اموال عمومی را تخریب کردند. مسجد و حسینیه آتش زدند. مأمور مستقیم موساد و سیا و ام آی سیکس هم نبودند. اما توسط سرپل‌ها جهت‌دهی شدند. اینها که غالبا نوجوان بودند و حتی پول تو جیبی‌شان را هم از پدرشان می‌گرفتند و هنوز راه زیادی داشتند تا کمرشان زیر بار فشار اقتصادی خم شده و فنرشان زیر بار شوک درمانی اقتصاد نئولیبرالی دربرود، چه شد که تبدیل به باروت خشم شدند و افتادند دست هسته‌های تروریستی تا وسط شهر منفجرشان کنند؟ چه شد که پایشان به فراخوان تجمع تنها پس مانده‌ی پهلوی باز شد؟ اصلا این خشم انباشته از کجا آمده بود؟

منصفانه بخواهیم بگوییم بخشی از این خشم ماحصل روایت‌های غلط رسانه‌ای است که برساختی ناصواب از فضای دوران منحوس پهلوی در ذهن این نوجوانان شکل داده و همین امر بغض جمهوری اسلامی را در دل آنها نشانده که به دوران گل و بلبل پهلوی! خاتمه داده است. مدرک این مدعی دختر نوجوانی است که به علت رابطه با عامل دشمن و خرابکاری دستگیر شده، روبروی دوربین نشسته و از عاملی می‌گوید که او را به میدان جنگیدن با جمهوری اسلامی کشانده است. دختر به تأثیر رسانه اشاره می‌کند و در نهایت از سریال «تاسیان» نام می‌برد و می‌گوید:«این سریال خیلی بیشتر به این قضیه دامن زد.» به گفته‌ی خودش پیام این سریال برای او این بوده: «مردم ۵۷ و انقلاب آدم‌های بدی بودند»

سریال «تاسیان» تلاشی موفق بود که سیاهی پهلوی را سفید و از طریق سینمای خانگی جمهوری اسلامی برای دشمن جمهوری اسلامی پیاده نظامی خانگی خلق کرد. البته که اینها عقوبت پشت گوش انداختن حرف ده سال پیش امام جامعه است که فرمود: «هدف جنگ نرم تغییر باورها است….باور به گذشته را تغییر بدهند… گذشته یعنی همین گذشته نزدیک که جمهوری اسلامی آمد و آن را تغییر داد. ما یک نگاهی داریم؛ مردم ما، خود ما یک نگاهی به این گذشته داریم، این نگاه را عوض کنند.. این کار را دارند می‌کنند. بجد دارند انجام می‌دهند…محمدرضا را از یک عنصر وابسته، فاسد، نجس-حقیقتا نجس اخلاقی- ضعیف‌النفس، زورگو تبدیل کنند به یک چهره موجه… پول خرج می‌کنند برای این کارها…. برای اینکه نتیجه بگیرند که جمهوری اسلامی آمد، انقلاب اسلامی آمد، یک چیزی را که لزومی نداشت از بین برود از بین برد، یک چیزی را که بد هم نبود، خوب هم بود، این را از دست ما گرفت»

جریان‌شناسی تاریخ زنان به ما می‌گوید بانوان همیشه‌ در صحنه‌های غبارآلودی که فتنه برخی مردان و بزرگان را زمین‌گیر کرده، در صحنه حضور داشته و از حق دفاع مؤثر کرده‌اند. چند پرده از این حضور را با هم مرور می‌کنیم:

پرده اول: مردان به طمع غنیمت تنگه‌ی احد را رها کرده‌ و فقط ده نفرشان مانده‌اند. مسلمانان با شایعه‌ی شهادت پیامبر ص پا به فرار گذاشته و جان پیامبر ص در خطر است. نسیبه معروف به ام عماره بنابر قاعده «النبی اولی بالمومنین من انفسهم» جانش را سپر جان پیامبر ص می‌کند تا جایی‌که بدنش ده‌ها زخم برمی‌دارد. این فداکاری و اخلاص او را به کسب چنین سند افتخاری از دست رسول‌الله نائل می‌کند که خطاب به فرزندش عماره می‌فرماید: «امروز وفاداری و مقام مادر تو از مردان جنگی والاتر است»

پرده دوم: با شهادت عمار در جنگ صفین، فتنه بالا می‌گیرد. حق و باطل در هم آمیخته و پای برخی مسلمانان در یاری علی ابن ابیطالب با شبهات اموی سست می‌شود تا جایی‌که برخی فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند. ام‌الخیر، بانوی سخنور صفین تازیانه در دست، سوار بر شتر پای در میدان می‌گذارد و با حالتی مهیج اینگونه خطبه می‌خواند: «آیا می‌خواهید از علی بن ابیطالب علیه‌السلام که فرمانروای دین است فرار کنید یا می‌خواهید از میدان جنگ بگریزید یا از اسلام معذالله بیزار شدید یا از حق برگشتید….کجا می‌روید؟ بیایید به حضور امام عادل…کسی در صداقت چون او نیست. آنها که در برابر علی علیه‌السلام و سربازان او صف بستند کینه‌های بدر و حنین را به دل دارند..»

پرده سوم: مسلم را با 18 هزار نامه دعوت کرده‌اند، حالا که آمده از یک طرف، مردانی چون هانی را در بند کرده‌اند و از سوی دیگر با شبهه‌ی عبیدالله که «اگر دست از مسلم برندارید، جنگ می‌شود» توی دل مردم را خالی کرده‌اند. مردان و زنان نامراد راهشان را کج کرده تا چشمشان به چشم مسلم نیفتند و به اتهام همکاری با او اسیر نشوند. نماز مغرب به عشا نرسیده مسلم تنها می‌شود. در عالم نامرادی و نامردی کوفه، زنی به نام طوعه درب خانه‌اش را به روی مسلم باز می‌کند تا خانه‌اش پناه نائب امامش باشد و یک بار دیگر رد پای یک زن در دفاع از حق در دل تاریخ ثبت شود.

پرده چهارم: سال 1388 هجری شمسی است. «سیمور هرش» روزنامه‌نگار آمریکایی یک سال قبلش در هفته‌نامه نیویورکر گزارش داده :«کنگره با درخواستی که از سوی پرزیدنت بوش برای تأمین افزایش دامنه‌های عملیات پنهانی علیه ایران ارائه شده بود، موافقت کرده است. این عملیات که رئیس جمهور برای انجام آنها 400 میلیون دلار بودجه درخواست کرده بود، در قالب فرمان ریاست جمهوری با امضای بوش، برای بی‌ثبات کردن نظام دینی ایران طراحی شده است.» اثر آن عملیات پنهانی تخم لق تقلب انتخاباتی است که در دهان‌ها افتاده و اصل نظام را نشانه رفته است. رنگ سبز فتنه خبر از انقلاب مخملی از جنس انقلاب نارنجی اوکران می‌دهد. کار به عاشورا و آتش زدن خیام اباعبدالله علیه‌السلام و جسارت به مقام ولایت می‌رسد. دستی باید تا بر آتش فتنه آب بریزد. آن دست در روز 9 دی از آستین ملت بیرون می‌آید. زنان دوشادوش مردان شعار می‌دهند: «مگر امت بمیرد علی تنها بماند.»

صبح زود بیدار می‌شوم. شعله‌ی زیر کتری را روشن می‌کنم. لپ‌تاپ را داخل کیفش می‌گذارم و تا آب کتری جوش بیاید، برای بیرون رفتن آماده می‌شوم. این روزها جلسات استغاثه‌مان به راه است و قرار است تا نیم ساعت دیگر دوستم بیاید دنبالم. گوشی موبایل را برمی‌دارم تا طبق عادت این روزها اخبار را چک کنم. تمام کانال‌ها از یک خبر مهم می‌گویند:«حمله‌ی آمریکا به ایران» کمی نگران می‌شوم اما شوکه نه. از واق‌واق‌های این روزهای شیطان و گیر افتادن بچه شیطان معلوم بود که ترامپ احمق یک حرکتی خواهد زد. نگرانی‌ام بیشتر بابت این است که آسیب این پاچه‌گیری چقدر بوده! با میس‌کال دوستم متوجه آمدنش می‌شوم. سریع چادر چاقچور می‌کنم، لپ‌تاپ را زیر بغلم می‌زنم و پا تند می‌کنم سمت کوچه. سوار ماشین می‌شوم. دوستم می‌گوید:«خبر را شنیدی؟» کله تکان می‌دهم که بله! بالاخره سگ پاچه گرفت. 

وارد مجلس می‌شوم. تک و توک خانم‌ها آمده‌اند. زودتر رسیده‌ایم تا فرصت راه‌اندازی سیستم صوت و تصویر را برای ارائه‌ی سخنرانی داشته باشم. کم‌کم مجلس رونق می‌گیرد و خانم‌ها جمع می‌شوند. ترس و دلهره را در چهره‌‌ی هیچ کدامشان نمی‌بینم. قبل از اینکه بحثم را شروع کنم، یکی از خانم‌ها که کمی نگران است سرش را جلو می‌آورد و می‌گوید:« حالا چی می‌شه» دلداری‌ش می‌دهم. موضوع بحثم که قرار بود پاسخ به شبهه‌ی «جمهوری اسلامی مقصر جنگ است» باشد، با پرسش این خانم عوض می‌شود. شروع می‌کنم و از دهه‌ی شصت و حمله‌ی صدام به یک نظام نوپای اسلامی می‌گویم. از اینکه صدام تنها نبود و پنجاه کشور غربی پشتش بودند. از میراژهای فرانسوی، میگ‌های روسی، بمب‌های شیمیایی آلمانی، کمک‌های اطلاعاتی آمریکایی، خیانت‌های منافقین، زمین دادن و زمان خریدن‌های بنی‌صدر، سیم خاردار نداشتن‌مان، از دست خالی بودنمان در آن نبرد نابرابر، از آسمان بی‌دفاع آن روزها، از گردن‌زدن‌های کومله در غرب کشور، از «انا لمدرکون» یاران موسی و «ان معی ربی» موسی. 

گریز می‌زنم به آیات سوره‌ی آل عمران؛ آیاتی که وصف دشمنان پیامبر (ص) را آورده، دشمنانی که قبل‌تر انبیاء را کشته‌اند و حالا دارند فرماندهان ما را می‌کشند. ادامه‌ی بحثم را با پاور ارائه می‌دهم. از نقشه‌ی ۲۰۰ ساله‌‌ی همین موبولندهای چشم‌آبی برای تجزیه‌ی ایران می‌گویم، از نقشه‌ای که شیر بود و گربه شد، از طرح خاورمیانه‌ی جدید، از نیل تا فرات صهیون، از پایگاه‌ها‌ی آمریکایی در منطقه که چون عمر سعد، خیمه‌های اباعبدالله را محاصره کرده‌اند، از هزینه‌ی ۷ تریلیون دلاری ترامپ در منطقه، از سازمان ملل و قانون جنگلش با آن حق وتوی مسخره‌اش تا ثابت کنم «جمهوری اسلامی مقصر جنگ نیست» بعد تلنگر می‌زنم که چرا دشمن توهم برش داشت که جمهوری اسلامی ضعیف شده، از کاهش مشارکت در انتخابات و ربطش به امنیت تا می‌رسم به اینکه «ولا تهنوا و لا تحزنوا، انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین»

چند کتاب را بهشان معرفی می‌کنم. توصیه می‌کنم این روزها بیشتر کتاب‌های روایت پیشرفت و زندگی‌نامه‌ی شهدا و زنان مقاومت را بخوانند. فیلم «منصور» و «خدای جنگ» را هم در لیست تماشای‌شان بگذارند. حالا دیگر وقت قامت بستن برای نماز استغاثه به امام زمان عج است. می‌ایستیم و دسته جمعی نماز می‌خوانیم. به مولا و آقای‌مان سلام می‌دهیم. سرنوشت این جنگ نابرابر را به او که صاحب‌مان است می‌سپاریم، آخر خودش گفته: «ایران شیعه‌ خانه‌مان است، می‌شکند، خم می‌شود، در خطر است ولی ما نمی گذاریم سقوط کند. ما نگهش می‌داریم»