اندر خم یک کوچه

یکی از موارد تلخ وقایع اخیر حضور پر رنگ دختران و پسران نوجوان در کف میدان اغتشاشات بود. نوجوانانی رها شده و گسیخته از نظم فرهنگی تاریخی ایران که به پیاده نظام دشمن تبدیل شده و بعضا دست به خشونت‌های عریانی زدند که بروز آن از نوجوانانی با این سن و سال غیر قابل باور بود. قداره بستند. قمه کشیدند. اتوبوس آتش زدند. فحش‌های رکیک دادند. اموال عمومی را تخریب کردند. مسجد و حسینیه آتش زدند. مأمور مستقیم موساد و سیا و ام آی سیکس هم نبودند. اما توسط سرپل‌ها جهت‌دهی شدند. اینها که غالبا نوجوان بودند و حتی پول تو جیبی‌شان را هم از پدرشان می‌گرفتند و هنوز راه زیادی داشتند تا کمرشان زیر بار فشار اقتصادی خم شده و فنرشان زیر بار شوک درمانی اقتصاد نئولیبرالی دربرود، چه شد که تبدیل به باروت خشم شدند و افتادند دست هسته‌های تروریستی تا وسط شهر منفجرشان کنند؟ چه شد که پایشان به فراخوان تجمع تنها پس مانده‌ی پهلوی باز شد؟ اصلا این خشم انباشته از کجا آمده بود؟

منصفانه بخواهیم بگوییم بخشی از این خشم ماحصل روایت‌های غلط رسانه‌ای است که برساختی ناصواب از فضای دوران منحوس پهلوی در ذهن این نوجوانان شکل داده و همین امر بغض جمهوری اسلامی را در دل آنها نشانده که به دوران گل و بلبل پهلوی! خاتمه داده است. مدرک این مدعی دختر نوجوانی است که به علت رابطه با عامل دشمن و خرابکاری دستگیر شده، روبروی دوربین نشسته و از عاملی می‌گوید که او را به میدان جنگیدن با جمهوری اسلامی کشانده است. دختر به تأثیر رسانه اشاره می‌کند و در نهایت از سریال «تاسیان» نام می‌برد و می‌گوید:«این سریال خیلی بیشتر به این قضیه دامن زد.» به گفته‌ی خودش پیام این سریال برای او این بوده: «مردم ۵۷ و انقلاب آدم‌های بدی بودند»

سریال «تاسیان» تلاشی موفق بود که سیاهی پهلوی را سفید و از طریق سینمای خانگی جمهوری اسلامی برای دشمن جمهوری اسلامی پیاده نظامی خانگی خلق کرد. البته که اینها عقوبت پشت گوش انداختن حرف ده سال پیش امام جامعه است که فرمود: «هدف جنگ نرم تغییر باورها است….باور به گذشته را تغییر بدهند… گذشته یعنی همین گذشته نزدیک که جمهوری اسلامی آمد و آن را تغییر داد. ما یک نگاهی داریم؛ مردم ما، خود ما یک نگاهی به این گذشته داریم، این نگاه را عوض کنند.. این کار را دارند می‌کنند. بجد دارند انجام می‌دهند…محمدرضا را از یک عنصر وابسته، فاسد، نجس-حقیقتا نجس اخلاقی- ضعیف‌النفس، زورگو تبدیل کنند به یک چهره موجه… پول خرج می‌کنند برای این کارها…. برای اینکه نتیجه بگیرند که جمهوری اسلامی آمد، انقلاب اسلامی آمد، یک چیزی را که لزومی نداشت از بین برود از بین برد، یک چیزی را که بد هم نبود، خوب هم بود، این را از دست ما گرفت»

جریان‌شناسی تاریخ زنان به ما می‌گوید بانوان همیشه‌ در صحنه‌های غبارآلودی که فتنه برخی مردان و بزرگان را زمین‌گیر کرده، در صحنه حضور داشته و از حق دفاع مؤثر کرده‌اند. چند پرده از این حضور را با هم مرور می‌کنیم:

پرده اول: مردان به طمع غنیمت تنگه‌ی احد را رها کرده‌ و فقط ده نفرشان مانده‌اند. مسلمانان با شایعه‌ی شهادت پیامبر ص پا به فرار گذاشته و جان پیامبر ص در خطر است. نسیبه معروف به ام عماره بنابر قاعده «النبی اولی بالمومنین من انفسهم» جانش را سپر جان پیامبر ص می‌کند تا جایی‌که بدنش ده‌ها زخم برمی‌دارد. این فداکاری و اخلاص او را به کسب چنین سند افتخاری از دست رسول‌الله نائل می‌کند که خطاب به فرزندش عماره می‌فرماید: «امروز وفاداری و مقام مادر تو از مردان جنگی والاتر است»

پرده دوم: با شهادت عمار در جنگ صفین، فتنه بالا می‌گیرد. حق و باطل در هم آمیخته و پای برخی مسلمانان در یاری علی ابن ابیطالب با شبهات اموی سست می‌شود تا جایی‌که برخی فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند. ام‌الخیر، بانوی سخنور صفین تازیانه در دست، سوار بر شتر پای در میدان می‌گذارد و با حالتی مهیج اینگونه خطبه می‌خواند: «آیا می‌خواهید از علی بن ابیطالب علیه‌السلام که فرمانروای دین است فرار کنید یا می‌خواهید از میدان جنگ بگریزید یا از اسلام معذالله بیزار شدید یا از حق برگشتید….کجا می‌روید؟ بیایید به حضور امام عادل…کسی در صداقت چون او نیست. آنها که در برابر علی علیه‌السلام و سربازان او صف بستند کینه‌های بدر و حنین را به دل دارند..»

پرده سوم: مسلم را با 18 هزار نامه دعوت کرده‌اند، حالا که آمده از یک طرف، مردانی چون هانی را در بند کرده‌اند و از سوی دیگر با شبهه‌ی عبیدالله که «اگر دست از مسلم برندارید، جنگ می‌شود» توی دل مردم را خالی کرده‌اند. مردان و زنان نامراد راهشان را کج کرده تا چشمشان به چشم مسلم نیفتند و به اتهام همکاری با او اسیر نشوند. نماز مغرب به عشا نرسیده مسلم تنها می‌شود. در عالم نامرادی و نامردی کوفه، زنی به نام طوعه درب خانه‌اش را به روی مسلم باز می‌کند تا خانه‌اش پناه نائب امامش باشد و یک بار دیگر رد پای یک زن در دفاع از حق در دل تاریخ ثبت شود.

پرده چهارم: سال 1388 هجری شمسی است. «سیمور هرش» روزنامه‌نگار آمریکایی یک سال قبلش در هفته‌نامه نیویورکر گزارش داده :«کنگره با درخواستی که از سوی پرزیدنت بوش برای تأمین افزایش دامنه‌های عملیات پنهانی علیه ایران ارائه شده بود، موافقت کرده است. این عملیات که رئیس جمهور برای انجام آنها 400 میلیون دلار بودجه درخواست کرده بود، در قالب فرمان ریاست جمهوری با امضای بوش، برای بی‌ثبات کردن نظام دینی ایران طراحی شده است.» اثر آن عملیات پنهانی تخم لق تقلب انتخاباتی است که در دهان‌ها افتاده و اصل نظام را نشانه رفته است. رنگ سبز فتنه خبر از انقلاب مخملی از جنس انقلاب نارنجی اوکران می‌دهد. کار به عاشورا و آتش زدن خیام اباعبدالله علیه‌السلام و جسارت به مقام ولایت می‌رسد. دستی باید تا بر آتش فتنه آب بریزد. آن دست در روز 9 دی از آستین ملت بیرون می‌آید. زنان دوشادوش مردان شعار می‌دهند: «مگر امت بمیرد علی تنها بماند.»

مستند «ترانه» با عریان‌ترین شکل ممکن از آرزوی دیرینه‌ی فمنیسم استعماری برای زن ایرانی پرده برمی‌دارد. ترانه علیدوستی بازیگر این مستند از مبارزات بیست ساله‌ی فمنیستی‌اش در سینمای ایران می‌گوید. مبارزاتی که با «من ترانه 15 سال دارم» شروع می‌شود. فیلمی که به گفته‌ی خودش در یک جامعه‌ی سنتی نشانی از پیشرو بودن داشت؛ چراکه حامله شدن یک دختر نوجوان را به تصویر می‌کشید. او به این ژانر افتخار می‌کند و قصه‌ی فیلم را یک قصه‌ی قهرمانانه و ترانه‌ی 15 ساله را قهرمان فمنیست می‌داند. قصه‌ای که یک دختر نوجوان تصمیم می‌گیرد شناسنامه فرزندش عنوان پدر نداشته باشد. جنس حرف‌های علیدوستی از جنس همان حرف‌های مصی علی‌نژاد است: «حجابم را برداشتم و آبروی پدرم را بردم. در روستا طلاق گرفتم و یک بار دیگر آبروی پدرم را بردم. قبل از ازدواج حامله شدم و آبروی فامیلم را بردم» 

بذری که علیدوستی برای کاشتن آن تلاش کرده و می‌کند، امروز در غرب تبدیل به درخت تنومندی شده که میوه‌‌ی آن بحران «Teenage pregnancy» یا بارداری دختران 15 ساله‌ی غربی در مدارس مختلط است. دختران نوجوانی که باید بار بزرگ کردن فرزندان پدرنشناس را به دوش بکشند. بحرانی که راهکار دولت انگلستان برای آن، تأسیس شیرخوارگاه در کنار مدارس مختلط است تا دختر نوجوان بتواند هم درس بخواند و هم به فرزندش شیر دهد. آرزوی ترانه علیدوستی برای زندگی ایران، زندگی دختران غربی است.

غایت تلاش‌های علیدوستی را مقاله‌ی دانشگاه منچستر روایت می‌کند که از ۵۱.۳ درصد متولدین انگلستان و ولز پرده برمی‌دارد که تک والدی‌اند و از دختران بدون همسر متولد شده‌اند. بحرانی که از « Teenage pregnancy» شروع شده و امروز به بحران جدید  «Stepfather»یا پدرخوانده رسیده است. مادران جوانی که در نهایت وارد رابطه موقت با مردانی می‌شوند که حاضر نیستند آنها را به همسری دائم بپذیرند و پای پدرخوانده را به زندگی دختر پدرنشناسشان باز می‌کنند. پدرخوانده‌هایی که بعضا به این دخترکان نوجوان تجاوز می‌کنند و مادرانی که از ترس ترک شدن سکوت می‌کنند. 

علیدوستی از باورهای فمنیستی‌اش می‌گوید که در تمام نقش‌هایش وجود داشته و به این خاصیت می‌بالد. به سکانس فیلم «کتمان» مباهات می‌کند که می‌گوید: «من صبح که از خواب پا میشم دلم نمی‌خواد کسی باشه که باهام حرف بزنه. می‌خوام از خونه که می‌رم بیرون کسی منتظرم نباشه برگردم.» اما یک تناقض عجیب از دل حرف‌هایش در همین مستند بیرون می‌زند وقتی زمان دستگیر شدنش به دخترش می‌گوید منتظرم باش برمی‌گردم. او یا به دروغ به این سکانس‌ها افتخار می‌کند یا جلوی لنز دوربین بی‌بی‌سی دروغ می‌گوید. او بر خلاف ادعای پیش‌رو بودن، اما متحجر است؛ با ادا و اطوارهای نخ‌نما تلاش می‌کند خودش را یک فمنیسم تمام عیار جلوه دهد و به سنت‌شکن بودنش ببالد در حالی‌که دختران جوان غربی، از افکار فمنیستی دلزده‌اند و هشتک tradewife یا همسر سنتی را ترند می‌کنند. 

افتخار علیدوستی به کشف حجاب و عبور از یک هنجار شرعی و قانونی آن هم در مقابل دوربین بی‌بی‌سی خیلی دقیق نسبت او و استعمار انگلستان را بر ملا می‌کند. حافظه‌ی تاریخی ایران می‌گوید یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ ایران علیه قدرت و نفوذ استعمار غربی، قیام تحریم تنباکو است که در اثر آن هیمنه‌ی بریتانیا با حکم آیه الله میرزا حسن شیرازی شکست و انگلستان تحقیر شد. در این میان انیس‌الدوله سوگلی ناصرالدین شاه با حمایت از مرجعیت دینی و فتوای میرزا با قدرت نرم زنانه، نهضت را در داخل قصر پیگیری کرد و در نهایت منجر به فسخ قرارداد استعماری انگلستان شد. قریب به نیم قرن بعد که بی‌غیرتی قانونی و کشف حجاب اجباری شد، یکی از کارشناسان استعماری لندن با اشاره به انیس‌الدوله و داغی که با حمایتش از حکم تحریم تنباکو بر دل منطق استعماری انگلیس گذاشته بود گفت: «ما با اجراي اين سياست کشف حجاب در ايران نطفه‌ی آن ‌گونه رويدادها (حمايت ملکه دربار قاجار از فتواي مرجع تشيع) را خشک کرديم و براي هميشه از تکرار آن جلوگيري نموديم.»

سکانس پایانی مستند و شنای ترانه با بدن برهنه در استخر، غایت ناجنبش زن زندگی آزادی را که پیش از این منکرش بودند به عریانی به تصویر می‌کشد.کلام آخر اینکه آلاء صلاح دختری که روزگاری برای دختران سودان از کشف حجاب می‌خواند، امروز مقیم انگلستان است و دانشجوی معماری دانشگاه سالفورد، در حالی‌که مردم سودان در آتش جنگ داخلی و تجاوزکشورهای استعماری می‌سوزند.

هنوز مهر ابلاغیه‌ی رهبر انقلاب به دولت در رابطه با وضعیت حجاب خشک نشده و حلاوت بیانات ایشان در رابطه با کرامت زن در کام‌ها باقی است و تأکیدشان به رسانه‌ها بر مراقب از عدم ترویج تفکر غلط سرمایه‌داری درباره‌ی زن تیتر یک رسانه‌ها است که کلیپ‌هایی از یک ماراتن در کیش که گویی از هفت دولت آزاد است، در مجازی وایرال می‌شود. زنانی مکشفه که گویی در لیگی دیگر در کشوری غیراسلامی در حال دویدن به سمت دروازه‌های غربی شدن هستند. به گفته‌ی رسانه‌های رسمی مجوز این ماراتن به تصویب شورای تأمین کیش رسیده بوده و علی رغم وجود بنرها و استندهای اطلاع‌رسانی درباره ضوابط پوششی، هیچ نظارتی هنگام برگزاری بر اجرای این هشدارها وجود نداشته است.

 البته این وضعیت تنها منحصر به این مسابقه هنجارشکنانه نیست. گویا در رابطه با وضعیت فرهنگی قرار است در بر همین پاشنه بچرخد به گونه‌‍ای که ضوابط و قوانین صرفا روی کاغذها باقی بمانند و به مرحله‌ی اجرا که می‌رسند لنگ بزنند. اسفبارتر آنکه ماراتن کیش نشان داد کار از رهاسازی عبور کرده و به مرحله‌ی جدید بسترسازی برای هنجارشکنی و فراهم آوردن بستر گناه رسیده است. برگزاری مسابقه‌ی ماراتن با زنان بی‌حجاب در کیش، آن هم درست زمانی‌که لبه‌ی درگیری ایران اسلامی با غرب الحادی بر سر مسئله‌ی حجاب است، تنها یک مسابقه ساده نیست، بلکه با توجه به پیشینه‌ی تاریخی ماراتن می‌توان آن را قدرت‌نمایی جریان سکولار غربگرا نه تنها در برابر اسلام بل‌که در تقابل با ایران قلمداد کرد.

موید این ادعا را می‌توان هم از خوشحالی رسانه‌ی معلوم‌الحال بی بی سی به خاطر این هنجارشکنی مشاهده کرد و هم از توئئیت کسی مثل رضا رشیدپور: «برای نشاط اجتماعی و امیدآفرینی و شکستن تصویر انحصاری ایران در رسانه‌های جهان، ماراتن تهران را برگزار کنید.» چرا باید رسانه‌های جهان را به دیدن ماراتن تهران فرا بخوانیم؟ این فراخوان یا از سر جهل است یا خیانت. چراکه پیشینه‌ی تاریخی ماراتن به قرن‌ها قبل از میلاد، به نبرد ماراتن بین ایرانیان و یونانیان بازمی‌گردد. نبردی که به علت شرایط نامساعد به عقب‌نشینی ایرانیان در مقابل یونانیان منجر شد. اما هنوز که هنوز است غرب این نبرد را برای خود یک پیروزی بزرگ قلمداد می‌کند و با جعل تاریخ سعی می‌کند نبرد ماراتن را یک شکست تحقیرآمیز برای ایرانی‌ها جلوه داده و برای خود ریشه و هویتی تاریخی جعل کند.

 ما در یک نبرد تمدنی و تاریخی در مقابل غرب قرار گرفته‌ایم که جاعلان تاریخ به مدد خواب غفلت برخی مسوولان و فراموشی تاریخی برخی ایرانیان تلاش دارند تا با جعل کردن تصویر ناصواب رسانه‌ای از زنان ایرانی، در ماراتن حجاب دست برتر را به زنان مکشوفه دهند و حجاب را در ایران مغلوبه نشان دهند. در واقع غرب نه تنها دین را بل‌که ایران را نشانه رفته است. اما تاریخ به ما می‌گوید خشایار شاه شکست داریوش در ماراتن را با فتح آتن جبران کرد. آیا مسوولان و مردم از خواب غفلتی چنین سنگین بیدار خواهند شد؟ خواب غفلتی که اسلام و ایران را همزمان در مخاطره قرار داده است و راهکارش خودباوری و بازگشت به هویت تاریخی و فرهنگی ایران عزیز است.

 «بدنم را دوست نداشتم» «سه سال جلوی آینه نرفتم» اینها جملات یک ترنس و یکی از شخصیت‌های مستند «ترنس‌کشی» بود که بر مبنای همین تصور از خود دست به عمل تغییر جنسیت زده بود. این مستند را در کنار تعدادی از طلاب و به دعوت حوزه هنری یزد به تماشا نشستیم. مستند جدید و بسیاار قابل تأمل آقای محسن آقایی که با دیدی واقع‌گرایانه و دقیق به مسئله‌ی ترنس‌ها و عمل‌های تغییر جنسیتی که در ایران رقم می‌خورد، پرداخته است. مستند که حاصل یک کار پژوهشی قوی است تلاش کرده تا لنز دوربین را به سمت زوایای کمتر پرداخته شده اما حیاتی زندگی ترنس‌ها ببرد و از حقایق پس از عمل و دست‌های پنهان ترویج این عمل پرده بردارد و به ابهاماتی که در مورد این افراد وجود دارد، پاسخ دهد؛ از چگونگی عمل تغییر جنسیت تا مسائل مرتبط با ازدواج آنها. مستند تلاش می‌کند تا با ارائه‌ی تعریفی درست از ترنس، راهکار غلط برخی پزشکان و روانشناسان را به چالش بکشد و پرده از حقیقت فتوای مراجع به ویژه امام و رهبری بردارد که به غلط تبدیل به مجوز شرعی این عمل حرام در ایران شده است. در واقع ترنس کسی است که از نظر روانی جنسیت خود را نپذیرفته و تصور می‌کند تنها تیغ جراحی است که می‌تواند ذهنیت او را با جنسیتش تطبیق دهد. اما تنهایی، انزوا، ناتوانی‌های جنسی پس از عمل و مشکلات روانی که گاه فرد را تا خودکشی پیش می‌برد، گواه این مطلب است که تغییر جنسیت اتفاق نیفتاده و تنها آورده‌ی این عمل برای جراحان و روانشناسانی است که با این ملال جنسیتی کاسبی می‌کنند.  بعد از دیدن مستند دغدغه‌ام نسبت به جنسیت و تفاوت‌های جنسیتی، جان تازه‌ای گرفت به گونه‌ای که مهمترین دستاورد این مستند در کنار تمام آورده‌های دیگری که برای من داشت، تقویت باور به جنسیت‌مندی نفس بود. چراکه اگر معتقد باشیم جنسیت فقط متعلق به همین کالبد مادی است و با نفس رابطه‌ای ندارد، پس چرا یک ترنس بعد از عمل تغییر جنسیت دچار آشفتگی روحی و روانی شده و تا مرز خودکشی پیش می‌رود. مگر نه این است که عمل فقط خلقت جسمی را دستکاری می‌کند پس چرا ما شاهد آشفتگی روحی این افراد بعد از عمل هستیم. این موضوع می‌تواند مویدی بر این مطلب باشد که چه بسا جنسیت ارتباطی با بعد ماورایی از حیات انسان داشته باشد. حقیقتی که از خلال آیات معاد نیز قابل برداشت است و چه بسا بتوان از رهگذر غور در این آیات به پاسخ‌هایی حقیقی برای این سوال رسید که: « آیا جنسیت امری اصیل و حقیقی است یا صرفا یک برساخت اعتباری؟ اگر جنسیت امری حقیقی نیست پس چرا در بهشت هم صحبت از زوجیت، خانواده و اطوارهای زنانه است؟ آیا این آیات بیان‌گر این حقیقت نیستند که زن و مرد بودن با نفس ما پیوندی حقیقی دارد؟» موضوع نگران‌کننده، آماری بود که دکتر لاور یکی از پژوهشگران این مستند فاخر، بعد از پخش مستند در رابطه با رشد درخواست تغییر جنسیت بین جوانان و نوجوانان در ایران ارائه دادند که از ۹۲۰ مورد در سال ۹۱ به بالای ۳۰۰۰ مورد در سال ۱۴۰۲ رسیده است و قابل تأمل‌تر آنکه ۹۲ درصد از این افراد دخترانی هستند که تمایل به تغییر جنسیت و مرد شدن دارند. مسئله‌ای که هم اصل زوجیت را مورد مخاطره قرار داده و هم زنانگی را. نکته‌ی مهم بعدی مطالبه‌ی به حق و بجای دکتر لاور از جامعه‌ی حوزوی بود. مطالبه‌ای که نیازمند تعامل حوزه و دانشگاه برای ارایه‌ی راهکاری حقیقی برای این مسئله است. راهکاری برون آمده از دین وحیانی اسلام که معتقدیم یک دین جهان شمول است. امیدوارم این مستند فتح بابی به سوی این تعامل ارزشمند و حیاتی شود که علاوه بر درمان این ملال جنسیتی به ارائه‌ و اثبات نظریه‌ای بنیادین در مسئله‌ی جنسیت برآمده از دین اسلام منجر شده و بر مبنای آن راهکارهای تربیتی مبتنی بر تفاوت‌های جنسیتی جدی گرفته شود. در پایان از تلاش‌های ستودنی آقایان محسن آقایی و دکتر لاور و مجموعه سفیر فیلم برای ساخت این مستند ارزشمند عمیقا تشکر می‌کنم و امیدورام خداوند به این تلاش‌های مقدس برکت دهد.